به گزارش روابط عمومی پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم (علیهالسلام)، این نشست با موضوع «نقش پدر در شکلگیری ثبات شخصیتی پسر» و با ارائهی حجتالاسلام والمسلمین دکتر حسن انصاری، عضو هیئت علمی و مدیر گروه روانشناسی دانشگاه قم، به همت کارگروه مطالعات خانواده پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم (علیهالسلام) و در ماه مبارک رمضان برگزار شد.
در ابتدای این نشست، دکتر انصاری با تأکید بر اهمیت ثبات شخصیتی در آینده پسران، اظهار داشت: اگر پسری بخواهد در عرصههایی مانند تحصیل، اشتغال، اقتصاد، زندگی مشترک و در نهایت ایفای نقش پدری، موفق عمل کند، یکی از اساسیترین ویژگیهایی که باید داشته باشد، ثبات شخصیتی است.
وی افزود: پدران باید به این پرسش اساسی پاسخ دهند که چگونه میتوانند پسری با ثبات روانشناختی و هویت سالم تربیت کنند.
این استاد روانشناسی، ثبات شخصیت را متشکل از سه مؤلفهی اصلی هویت و انسجام درونی (دانستن اینکه «من کی هستم»)، توانایی تنظیم هیجان و عمل کردن در راستای هدف و احساس امنیت، رضایت و صمیمیت در روابط دانست.
به گفتهی وی، نقش پدر در هر سه مؤلفه، نقشی تعیینکننده و غیرقابل جایگزین است.
دکتر انصاری با اشاره به مراحل رشد کودک بیان کرد: در دو سال اول زندگی، نقش اصلی در دلبستگی بر عهدهی مادر است و پدر نقش حمایتی دارد. اما از حدود دو سالگی به بعد، پسر بهتدریج وارد مرحله الگوگیری میشود و پدر به مهمترین الگوی نقش جنسیتی او تبدیل میگردد.
وی تأکید کرد: پدر، خواه ناخواه، روایت پسر از «مرد بودن» را میسازد؛ چه این روایت سالم باشد و چه ناسالم.
این عضو هیئت علمی دانشگاه قم با اشاره به نتایج یک پژوهش گسترده در سال ۲۰۱۸ که بر روی بیش از ۲۱۹۴ پدر دارای فرزند ۲ تا ۱۸ سال انجام شده است، اظهار داشت: پدرانی که از الگوی مردانگی سنتی ــ سختگیر، خشک و همراه با فاصله هیجانی ــ پیروی میکنند، زمینهساز بروز دشواری در تنظیم هیجان در پسران، افزایش خشونت درونیشده و شکلگیری اجتناب هیجانی و طرحوارههای ناسالم میشوند؛ در مقابل، پدرانی که از الگوی مردانگی تعاملی و انعطافپذیر برخوردارند، با انتقال سالم قدرت، اقتدار و مراقبت، به تقویت هویت سالم و ثبات شخصیتی پسران کمک کرده و زمینه بهبود تنظیم هیجان و کنترل تکانه را در آنان فراهم میسازند.
دکتر انصاری با رد این تصور که «صرف حضور فیزیکی پدر کافی است»، خاطرنشان کرد: آنچه بیشترین اثر را بر ثبات شخصیت پسر دارد، کیفیت درگیری پدر و سبک اعمال اقتدار اوست.
وی مؤلفههای اقتدار سالم پدر را چنین برشمرد: برخورداری از حضور عاطفی مؤثر در کنار فرزند، ثبات در رفتار و تصمیمگیری، پاسخدهی قابل پیشبینی و اطمینانبخش، قانونگذاری همراه با گفتوگو و اقناع، و در نهایت حدگذاری روشن و قاطع، بیآنکه با تحقیر یا تخریب شخصیت فرزند همراه باشد.
این استاد حوزه و دانشگاه با استناد به روایت پیامبر اکرم ﷺ که فرمودند «مَن کانَ لَهُ صَبیٌّ فَلیَتَصابَ لَهُ»، بیان کرد: پدر سالم کسی است که زبان، انتظار، هیجان و شیوه ارتباط خود را متناسب با سن و ظرفیت روانی فرزند تنظیم کند؛ و نظریههای رشد، در حقیقت تبیین علمی همین آموزهی عمیق دینی هستند.
وی دوره نوجوانی را مرحلهای حیاتی در شکلگیری ثبات شخصیت پسر دانست و تصریح کرد: نوجوان در این مقطع با پرسش اساسی «من کی هستم و چگونه مرد شوم؟» مواجه است و در چنین شرایطی، پدر نقش لنگر هویتی او را ایفا میکند؛ ازاینرو پذیرش تفاوتهای نسلی و فردی، مرزبندی روشن بدون تحقیر و گفتوگوی مستمر و محترمانه، از الزامات تربیتی این دوره بهشمار میرود.
به گفتهی وی، پدر سالم این پیام را به پسر منتقل میکند: «میتوانی متفاوت باشی و همچنان پذیرفته شوی.»
در پایان این نشست تأکید شد که طرحوارههای شخصیتی تا پایان دوره نوجوانی همچنان قابلیت اصلاح و تعدیل دارند و از اینرو، نباید هیچگاه از امکان بازسازی تربیتی ناامید شد. همچنین رابطه سالم و سازنده پدر و پسر میتواند آثار بسیاری از آسیبهای روانی را کاهش داده و مسیر رشد عاطفی و هویتی را هموار سازد. بر این اساس، سال نخست زندگی و نیز دوره نوجوانی، دو بازه طلایی و تعیینکننده در فرآیند تربیت پسران به شمار میروند.
این نشست با طرح پرسش و پاسخ شرکتکنندگان و تأکید بر تداوم جلسات علمی «پدر_پسری» به کار خود پایان داد.