به گزارش روابط عمومی پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم علیهالسلام، در ابتدای این نشست، دکتر امیرمجتبی ادیب بهروز با تأکید بر جایگاه خانواده در اندیشه اسلامی، تصریح کرد: خانواده در نگاه اسلامی و بهویژه در اندیشه استاد شهید مطهری، صرفاً یک قرارداد اجتماعی نیست، بلکه نهادی حقیقی، زنده و تأثیرگذار در فرآیند تربیت و تکامل انسان است.
وی با اشاره به تحلیل استاد شهید از نظامهای اجتماعی افزود: مطهری، جامعه را متشکل از سه نظام فردی، خانوادگی و اجتماعی میداند و خانواده را حلقه واسط میان فرد و جامعه معرفی میکند؛ نهادی که نه فرد را در خود حل میکند و نه او را رهاشده و بیپیوست به اجتماع باقی میگذارد.
این پژوهشگر حوزه خانواده با تشریح مفهوم «ترکیب حقیقی» در اندیشه استاد شهید مطهری اظهار داشت: برخلاف ترکیبهای اعتباری یا صنعتی، خانواده یک ترکیب حقیقی است؛ یعنی با شکلگیری روح خانواده، هویت و مسئولیت فردی اعضا از بین نمیرود، بلکه در مسیر تکامل قرار میگیرد.
وی تأکید کرد که تفاوتهای زن و مرد در خانواده، نه امری تصادفی، بلکه مبتنی بر حکمت الهی و در جهت ایجاد تناسب، تعادل و سعادت خانواده است؛ منطقی که در رابطه والدین و فرزندان نیز تداوم مییابد.
دکتر ادیب بهروز با اشاره به فلسفه حقوق و تکالیف در خانواده، گفت: در نگاه استاد شهید مطهری، ازدواج مبتنی بر حق و تکلیف متقابل است و زن و مرد، همزمان ذیحق و مکلفاند.
وی افزود: مهمترین و سنگینترین تکلیف مشترک والدین، تربیت فرزند است؛ تکلیفی که عملاً ثقل و مرکز خانواده محسوب میشود.
این استاد دانشگاه در ادامه، به بحث جایگاه پدر در خانواده پرداخت و تصریح کرد: بحث قوامیت و مدیریت مرد در خانواده، صرفاً یک بحث حقوقی نیست، بلکه مستقیماً با نقش پدر در تربیت فرزندان و بهویژه پسران پیوند دارد.
به گفته دکتر ادیب بهروز، استاد شهید مطهری وظایف خانواده را در سه دسته کلی تقسیم میکند. وی در تشریح وظایف زیستی ـ اجتماعی خانواده گفت: تنظیم رفتار جنسی، تولید نسل و مراقبت از فرزندان و سالمندان، از مهمترین کارکردهای خانواده است؛ مراقبتی که صرفاً به بُعد جسمانی محدود نمیشود و ابعاد عاطفی، روانی و معنوی را نیز دربرمیگیرد.
او با اشاره به تفاوت نقش والدین در مراحل رشد کودک افزود: در سالهای اولیه زندگی، نقش مادر پررنگتر است، اما از حدود ۷ تا ۸ سالگی به بعد، نقش پدر در تربیت و الگوپردازی برای پسران برجستهتر میشود.
این استاد، حمایت عاطفی را یکی از ارکان اساسی تربیت دانست و اظهار کرد: از نگاه استاد شهید مطهری، محبت در خانواده دو مرحله دارد؛ نخست، صمیمیت و احترام میان زن و شوهر و دوم، حفظ شأن و هیبت پدر در فضای خانه.
وی هشدار داد: شکستن جایگاه پدر در خانواده، بهتدریج منجر به تضعیف امنیت روانی فرزندان و کاهش سرمایه عاطفی آنان در آینده میشود.
دکتر ادیب بهروز در بخش پایانی سخنان خود، مهمترین وظیفه تربیتی خانواده را جامعهپذیری فرزندان دانست و تأکید کرد: در مورد پسران، پدر نقش محوری در انتقال مسئولیتپذیری، تابآوری، نظم و هویت اجتماعی دارد.
وی با مقایسه وضعیت ایران و غرب خاطرنشان کرد: در جوامع غربی، بخشی از این نقش به نهادهای جایگزین سپرده شده، اما در جامعه ما، نه خانواده این وظیفه را بهدرستی انجام میدهد و نه نهاد جایگزین کارآمدی وجود دارد؛ و این، خلأ جدی در تربیت اجتماعی پسران ایجاد کرده است.
در پایان این نشست تأکید شد که از منظر استاد شهید مطهری، خانواده نهادی حقیقی، تکاملبخش و محور تربیت است و پدر نقشی بنیادین در انتقال ارزشهای اجتماعی، شکلدهی شخصیت و آمادهسازی پسران برای ایفای نقشهای آینده خانوادگی و اجتماعی دارد؛ نقشی که تضعیف آن، مستقیماً به تضعیف جامعه منجر خواهد شد.