به گزارش روابط عمومی پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع)، در ابتدای این نشست، حجتالاسلام دکتر دهقان با اشاره به تحولات بنیادین نهاد خانواده فرمودند: برای فهم مسئله پدرانگی در جهان امروز، باید تغییر کارکرد خانواده را بهدرستی درک کرد.
وی افزود: خانواده از یک «مرکز تولید اقتصادی» به یک «مرکز عاطفی ـ تربیتی» تبدیل شده و در کنار آن، نهادهای رقیبی همچون آموزش و پرورش، رسانه و دولت بخش مهمی از کارکردهای سنتی خانواده را بر عهده گرفتهاند.
این استاد حوزه خانواده با تشریح ساختار خانواده سنتی اظهار داشت: در جامعه سنتی ایران، خانواده نهتنها واحد مصرف، بلکه واحد تولید بود. تولیدات درونخانوادگی عمدتاً بر عهده مادران و تولیدات برونخانوادگی بر عهده پدران قرار داشت.
وی افزود: در چنین ساختاری، خانواده اصلیترین نهاد هنجارگذار بود و انتقال آداب، اخلاق و مرزهای رفتاری، بهصورت مردمحور و از طریق پدر انجام میشد.
دکتر دهقان با تأکید بر جایگاه اقتدار پدر تصریح کرد: اقتدار پدر در خانواده سنتی، یک انتخاب شخصی نبود، بلکه ضرورتی برای بقای نظم اجتماعی و انتقال موفق هنجارها محسوب میشد.
به گفته وی، رابطه پدر و پسر در این دوره بیشتر مبتنی بر احترام و فاصله بود تا صمیمیت، و این فاصله کارکرد تربیتی مشخصی داشت.
سخنران نشست با اشاره به تحولات دوره گذار به مدرنیته بیان کرد: در بازهای از تاریخ معاصر، پدرانگی بهتدریج تضعیف و مادرانگی برجسته شد. در متون فرهنگی و دینی این دوره، مادر بهعنوان محور تربیت معرفی و پدر به نقش نانآور محدود شد.
وی افزود: در حالی که در سنت اسلامی، «تدبیر منزل» امری پدرانه بود، در این دوره خانهداری زنانه و مسئولیت تربیت عاطفی و آموزشی به مادر سپرده شد.
حجتالاسلام دکتر دهقان در تحلیل چرایی این تغییر خاطرنشان کرد: پدران، رأس زنجیره انتقال سنت بودند و برای تربیت نسل مدرن، لازم بود این زنجیره تضعیف شود. از اینرو، پسران از خانواده جدا و به نهاد آموزشی جدید سپرده شدند، در حالی که مادران بهعنوان رقیب جدی برای این نهادها تلقی نمیشدند.
وی با اشاره به شرایط معاصر خانوادهها اظهار داشت: امروز خانواده تنها نهاد تربیتی نیست و دولت، رسانه و فضای مجازی نقش پررنگی در جامعهپذیری فرزندان دارند. حتی پدران تحصیلکرده نیز عملاً از مداخله مؤثر در محتوای تربیتی فرزندان خود کنار گذاشته شدهاند.
وی افزود: پدران امروز اغلب با یک تضاد جدی مواجهاند؛ از یکسو با الگوی اقتدارگرای سنتی رشد کردهاند و از سوی دیگر با فرزندانی روبهرو هستند که در فضایی عاطفی و مبتنی بر شنیدهشدن تربیت شدهاند.
به گفته این استاد دانشگاه، نتیجه این تضاد یا شکلگیری پدری سختگیر و نظارهگر است که فرزند از او احساس امنیت عاطفی نمیکند، یا پدری که با کنار گذاشتن اقتدار، به یک همراه بیمرز تبدیل میشود و مرجعیت خود را به دوستان و شبکههای اجتماعی واگذار میکند.
در بخش پایانی نشست، حجتالاسلام دکتر دهقان راهحل برونرفت از این وضعیت را در «تلفیق اقتدار و صمیمیت» دانست و فرمودند: الگوی مطلوب پدرانگی، نه اقتدار خشک سنتی است و نه صمیمیتِ بدون مرز، بلکه «اقتدار صمیمی» است.
وی افزود: این الگو مبتنی بر حمایت عاطفی بالا در کنار انتظار و مرزبندی شفاف است؛ الگویی که به پدر امکان میدهد هم پناهگاه امن عاطفی فرزند باشد و هم مرجع هدایت و جهتدهی.
این استاد حوزه خانواده تأکید کرد: مزیت پدر امروز نه در رقابت دانشی با فرزند، بلکه در انتقال تجربه زیسته، حکمت و ایفای نقش «مشاور امین» است؛ نقشی که هیچ نهاد دیگری نمیتواند جایگزین آن شود.
چهاردهمین نشست «پدر_پسری» با این تأکید به کار خود پایان داد که بحران امروز پدرانگی، نتیجه گسست میان اقتدار و صمیمیت است. به باور سخنران این نشست، بازتعریف پدر بهعنوان «پدر مقتدرِ صمیمی» و احیای جایگاه او بهمثابه پناهگاه امن و مرجع حکیم، میتواند مسیر خروج خانواده از این بحران را هموار سازد.