حجتالاسلام والمسلمین میثم قاسمی، مؤلف کتاب، در گفتوگو با روابط عمومی پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم علیهالسلام به تشریح ایدههای محوری اثر، زمینههای شکلگیری آن و اهمیت رویکرد توحیدی در عرصه تربیت فردی و اجتماعی پرداخت.
وی توضیح داد: کتاب «رهیافتهای توحیدی با رویکرد تربیتی» در واقع شرح و بسط تربیتی مقاله «روح توحید؛ نفی عبودیت غیر خدا» است؛ مقالهای که در آن توحید نه صرفاً یک بحث نظری، بلکه بیشتر ناظر به میدان عمل و بهمثابه راهکاری برای حل مسائل زندگی فردی، اجتماعی و حتی برخی معماهای تاریخی و تمدنی بشر مطرح شده است. بازگشت به توحید، به گفته ایشان، بازگشت به نظم صحیح زندگی، قرار گرفتن هر چیز در جایگاه واقعی خود و اقامه عدالت است.
حجتالاسلام والمسلمین قاسمی افزود: نگاه توحیدی به کل هستی، انسان و حیات اجتماعی او و نیز تقابل جبهه حق و باطل الهامبخش شکلگیری کتاب بوده و این رویکرد ظرفیت بسیار بزرگی در حوزه تربیت ایجاد میکند؛ عاملی راهگشا ـ بلکه راهگشاترین عامل ـ در تربیت انسان که ارزش بررسی و بسط آن از منظر تربیتی را دارد.
وی درباره روند شکلگیری اثر توضیح داد: نخستینبار این مباحث در فروردینماه ۱۴۰۰ در قالب درسگفتار ارائه شد. سپس صوت جلسات پیادهسازی و طی چند مرحله بازنویسی، تحقیق تکمیلی و افزودن مطالب جدید، به یک اثر علمی و پژوهشی تبدیل گردید.
مؤلف کتاب، ایده محوری اثر را اینگونه تشریح کرد: ساحت فردی و اجتماعی زندگی انسان جز با اندیشه توحیدی سامان نمییابد. انسان تا زمانی که از قیود غیرالهی و وابستگیهای موهوم رها نشود، به نظم واقعی زندگی دست نخواهد یافت. خداوند حقیقت جاری و مسلط بر هستی و تنها معیار حقیقی برای سامانیافتگی حیات انسان است و خروج از این چارچوب به نابسامانیهای فردی و اجتماعی منجر میشود.
وی افزود: اتصال به مبدأ توحید و تنظیم زندگی بر اساس حقایق توحیدی، نظمی عقلانی و مبتنی بر حقیقت ایجاد میکند؛ نظمی که در آن هر پدیده در جایگاه واقعی خود قرار میگیرد. از این رو لازم است فضای تربیت با نگاه توحیدی بازخوانی شود و توحید و شرک بهعنوان عوامل نظمدهنده یا ضدنظم در ساحت تربیت مورد توجه قرار گیرند.
حجتالاسلام والمسلمین قاسمی همچنین بر اجتماعی بودن تربیت توحیدی تأکید کرد و گفت: تربیت توحیدی اساساً اجتماعی است و نه صرفاً فردی یا انزواگرایانه؛ زیرا ایمان توحیدی در بستر اجتماع تحقق مییابد و تربیت اعتقادی بدون تنظیم روابط فرهنگی و اجتماعی شکل نمیگیرد. با این حال، در بسیاری از فضاهای علمی و حتی حوزوی، تربیت هنوز بیشتر در چارچوب فردگرایی دیده میشود.
وی به خلأ موجود در حوزه تربیت دینی نیز اشاره کرد و افزود: با وجود شکلگیری نظام اجتماعی مبتنی بر اسلام، هنوز تربیت دینی به معنای عمیق و تمدنی آن تحقق کامل نیافته است. گاه تربیت دینی به آموزشهای رسمی تقلیل مییابد، در حالی که حقیقت آن توسعه و نهادینهسازی توحید در جامعه است؛ همان هدفی که انبیا دنبال میکردند.
استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: تربیت نباید نهادی در کنار سایر نهادهای اجتماعی تلقی شود، بلکه موضوعی فراگیر است و همه ساختارهای فرهنگی، اجتماعی و آموزشی باید در خدمت تربیت اعتقادی قرار گیرند. اندیشه توحیدی میتواند نگاه انسان به هستی و جامعه را متحول کرده و عقلانیتی ایجاد کند که انسان را از انزوا خارج و به کنشگری فعال اجتماعی سوق دهد.
وی درباره چالشهای رویکرد توحیدی در تربیت گفت: یکی از چالشهای اصلی، تعریف محدود از تربیت است؛ ما هنوز تربیت را عمدتاً فردی میبینیم، در حالی که باید آن را در عرصههای اجتماع، فرهنگ، رسانه، هنر، سیاست و سایر حوزهها تعریف کنیم. همچنین گاهی مفاهیم فرعی جایگزین محوریت توحید میشوند و این امر تربیت را از مرکز ثقل خود دور میکند.
حجتالاسلام والمسلمین قاسمی درباره تقدیر صورتگرفته از کتاب در مراسم بیستوهفتمین همایش کتاب سال حوزه نیز توضیح داد: این تقدیر بیش از هر چیز متوجه اندیشهای است که الهامبخش این اثر بوده و نقش شخصی نویسنده محدود به شرح و بسط آن بوده است. با این حال، این توجه نشاندهنده اهمیت موضوع در میان نخبگان علمی و آغازگر جریان فکری جدی تلقی میشود.
وی از آماده بودن اثری دیگر با عنوان «سیری در سرگذشت توحید اجتماعی» خبر داد؛ اثری که به بررسی تطور مفهوم توحید اجتماعی از قرآن و نهضت انبیا تا انقلاب اسلامی میپردازد و در ادامه مسیر فکری همین کتاب قرار دارد.
مؤلف کتاب «رهیافتهای توحیدی با رویکرد تربیتی» در پایان ابراز امیدواری کرد این تلاشها بتواند گامی در جهت تبیین هرچه بیشتر اندیشه توحیدی در عرصه تربیت و جامعه باشد.