به گزارش روابط عمومی پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع)، در این نشست، حجتالاسلام عباسی با طرح پرسشهای کلیدی درباره میزان و نحوه ورود پدر به مسائل تحصیل و شغل پسران، بر این نکته تأکید کرد که دانستن «راهکار عملی» در مواجهه با آسیبها، از دانستن علل آن مهمتر است.
آمارهای نگرانکننده از وضعیت پسران
دکتر عباسی با استناد به پژوهشهای مرکز پژوهشهای مجلس، تصویری هشداردهنده از وضعیت تحصیل و اشتغال پسران در ایران ترسیم کرد. وی با اشاره به آمار ۱۶۳ تا ۲۷۰ هزار نفری پسران بازمانده از تحصیل در گروه سنی ۱۵ تا ۱۷ سال، گفت: نرخ آسیب در پسران ۱۱ تا ۱۲ درصد بیشتر از دختران است و وضعیت تحصیلی و اشتغال آنان بهطور معناداری ضعیفتر گزارش میشود.
این کارشناس خانواده با بیان اینکه ورود دختران به دانشگاه بیشتر و پیگیری تحصیلی آنان منظمتر است، هشدار داد: با توجه به مسئولیت شرعی نفقه و بار اصلی تشکیل خانواده بر دوش پسران، توجه به تحصیل، اشتغال و مسئولیتپذیری آنان اهمیتی مضاعف دارد.
پدیده خطرناک «نیت» (NEET)
بخش مهمی از این نشست به معرفی پدیده «نیت» اختصاص داشت؛ اصطلاحی که به جوانان «نه در حال تحصیل، نه در حال اشتغال و نه در حال آموزش» اطلاق میشود. دکتر عباسی با اعلام آمار حدود ۳ میلیون جوان ۱۵ تا ۲۴ ساله در این گروه، این پدیده را صرفاً مسئله دولت ندانست، بلکه ریشه آن را در یک «خطای فرهنگی بزرگ» یعنی امید بستن افراطی به ساختار و دولت و کاهش توکل و تلاش فردی جستجو کرد.
وی با استناد به روایات، ناامیدی از خلق را مقدمه امید حقیقی به خدا دانست و فرهنگ وابستگی به یارانه و ساختار را یک «بلای خاموش و بیماری فرهنگی» خواند که مانع رشد پسران میشود. دکتر عباسی تأکید کرد: مسئولیت اصلی در قبال این بحران متوجه پدر است و فعالسازی پسران باید از خانه شروع شود، نه از دولت.
نظریه «خودتعیینگری» و نقش سبک پدری
استاد این نشست برای تحلیل این معضل، از نظریه «خودتعیینگری» استفاده کرد و سه نیاز اساسی برای سلامت و کارآمدی انسان را برشمرد: «خودمختاری» (انتخابگر بودن)، «شایستگی» (احساس توانمندی) و «تعلق» (پیوند عاطفی با خانواده و جامعه). وی تأکید کرد که اگر این سه نیاز تأمین شود، جوانی تولیدکننده، مسئول و فعال خواهیم داشت.
دکتر عباسی سپس نقش سبکهای فرزندپروری پدر را در تأمین یا مسدود کردن این نیازها تحلیل کرد:
• پدر مستبد: با کنترل افراطی، خودمختاری پسر را نابود کرده و به وابستگی و «بیعرضگی» هویتی میانجامد.
• پدر منفعل/سهلگیر: با رها کردن فرزند، شایستگی او را تضعیف کرده و زمینهساز پرورش پسرانی «نیت» و ناتوان از مهارتهای زندگی میشود.
• پدر طردکننده: با بیاعتنایی و فقدان حمایت عاطفی، احساس تعلق را در پسر نابود کرده و او را به فردی بیمسئولیت و خودمحور تبدیل میکند.
الگوی مطلوب: پدر مقتدر فعال
دکتر عباسی با تأکید بر تحقیقاتی که نشان میدهد سبک «پدر مقتدر» بیشترین پیشبینیکنندگی را برای موفقیت تحصیلی و مسئولیتپذیری پسران دارد، ویژگیهای این الگو را تشریح کرد:
• برقراری گفتوگوی منظم و پرهیز از نصیحت حداقلی
• بازی و تفریح مشترک
• گوش شنوا بودن برای نوجوانی که در بحران هویت به سر میبرد
• فعال بودن در امور خانه (از آشپزخانه تا تعمیرات)
• کنترل خشم و پرهیز از تحقیر و توهین
• پرسیدن مداوم حال و احوال پسر: «پسرم، چه خبر؟ مسئلهای داری؟»
وی تصریح کرد: پدر مقتدر فقط پول به حساب فرزند نمیریزد، بلکه با او حرف میزند و در رابطه با پسرش از آنچه خود او دوست دارد میبخشد و میشنود.
مواجهه عملی با آسیبها؛ از نصیحت تا اقدام
دکتر عباسی در بخش دوم نشست، راهکارهای عملی مواجهه با آسیبها را تشریح کرد:
• هنگام خطای پسر: پدر مقتدر اشتباه را با آرامش توضیح میدهد، راه درست را نشان میدهد، نیازهای پسر را میشنود و پیشنهاد همراهی میدهد. تنبیه، در صورت لزوم، باید بدون تحقیر باشد.
• درگیری مادر و پسر: پدر مقتدر با صبر و گفتوگوی جداگانه با هر دو، نقش مدیریت بحران را ایفا میکند.
• الگوسازی عملی: پدری که خود منظم است، زود بیدار میشود و بر خواب، خوراک و تحرک خود نظارت دارد، میتواند پسری مسئول تربیت کند.
• آموزش عملی (تعلیم): پدر باید نقش «استاد» را برای پسرش ایفا کند و مهارتهایی چون تعمیرات ساده یا کار با کامپیوتر را به او بیاموزد.
راهکار برای پسران گروه NEET و متقاضیان مهاجرت
این کارشناس خانواده برای پسران گروه NEET، راهکار سه مرحلهای «برقراری رابطه صمیمی»، «مشارکت در کارهای خانه» و «مشاهده پیامد طبیعی تنبلی» (مانند قطع کمکهای مالی) را پیشنهاد داد.
وی در مورد پسرانی که اصرار به مهاجرت دارند، توصیه کرد که بهجای پاسخ تدافعی، با همدلی و منطق گفتگو شود. به گفته دکتر عباسی، پدر میتواند بگوید: «خانه را نمیفروشم، ولی اگر مهارتی یاد بگیری، هزینه بلیط و پشتیبانی تو را میدهم. اول یاد بگیر، بعد برو.» هدف از این گفتگو، رساندن پسر به خودآگاهی و ادراک واقعیت است.
حجتالاسلام دکتر مهدی عباسی در پایان تأکید کرد: اگر رابطه پدر و پسر اصلاح شود، همه چیز قابل ترمیم است. گفتوگو همراه با احسان، محبت (تألیف قلوب)، آموزش عملی (تعلیم) و تنظیمگری آرام (تأدیب)، کتیبهای از اقتدار پدر را در ذهن فرزند حک کرده و او را به مردی مسئول و کارآمد تبدیل میکند.