به گزارش روابط عمومی پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع)، نشست «نقش خانواده در نهادینهسازی ارزشهای اخلاقی در جنگ» با ارائه دکتر محمدجواد فلاح و با حضور جمعی از علاقهمندان حوزه خانواده و مسائل اجتماعی به صورت مجازی برگزار شد.
در این نشست، دکتر محمدجواد فلاح با اشاره به شرایط خاص و دشوار جوامع در زمان بحران، تأکید کرد که ملتها آزمونهای واقعی خود را در شرایط سخت و بحرانی پشت سر میگذارند. وی با اشاره به تجربههای تاریخی جامعه ایران در مواجهه با حوادثی همچون سیل، زلزله و بیماریهای فراگیر، اظهار داشت که اتکا به ایمان، همبستگی اجتماعی و مدیریت جمعی از عوامل مهم عبور موفق از بحرانها بوده است.
این استاد حوزه و دانشگاه با طرح بحث «جایگاه خانواده در بهینهسازی ارزشها» توضیح داد که خانواده نهتنها محل نهادینهسازی ارزشها، بلکه بستری برای فعالسازی و تقویت آنها در شرایط بحرانی است. به گفته وی، هرچند نهادینهسازی ارزشها فرایندی زمانبر است، اما خانواده میتواند در همان لحظه مواجهه با بحران، زمینه تقویت و بهینهسازی ارزشهای اخلاقی را فراهم کند.
وی با اشاره به نگاه قرآنی به مسئله ابتلا و آزمونهای الهی، تصریح کرد که در منطق دین، بحرانها بخشی از مسیر رشد انسان به شمار میروند. استاد فلاح با استناد به آیاتی از قرآن کریم درباره آزمون انسان با ترس، کمبودها و دشواریها، تأکید کرد که اگر انسان این نگاه را درک کند، بحران را نه پایان راه، بلکه فرصتی برای بروز ظرفیتهای انسانی و اخلاقی خواهد دید.
این پژوهشگر حوزه خانواده با تأکید بر نقش محوری خانواده در شرایط بحرانی گفت: خانواده کوچکترین واحد اجتماعی است، اما در عین حال از اثرگذارترین نهادها در شکلگیری اخلاق و رفتار اجتماعی محسوب میشود. به گفته وی، نقشهای متنوع در خانواده مانند پدری، مادری، همسری و فرزندی، زمینهای برای شکلگیری و تقویت ارزشهای اخلاقی فراهم میکند.
استاد فلاح در ادامه، «همافزایی» را یکی از محورهای مهم تقویت ارزشها در خانواده دانست و افزود: همافزایی زمانی شکل میگیرد که اعضای خانواده به جای تقابل با یکدیگر، مکمل هم باشند و فضای روانی خانه را به سمت امید، عقلانیت و آرامش هدایت کنند.
وی همچنین «مشارکت و مشارکتپذیری» را از دیگر عوامل مهم در تربیت اخلاقی خانواده برشمرد و اظهار داشت: زمانی که همه اعضای خانواده در مدیریت شرایط و مسئولیتهای زندگی سهیم باشند، احساس مسئولیت و ارزشهای اخلاقی در آنان تقویت میشود. به گفته او، مشارکت در امور سادهای مانند مدیریت مصرف انرژی یا تصمیمگیریهای خانوادگی میتواند زمینهساز تربیت اجتماعی فرزندان باشد.
این استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود به مفهوم «درک محیطی» اشاره کرد و گفت: درک درست از فرآیندها و زحمات پشت پدیدهها باعث شکلگیری حس قدرشناسی، انصاف و پرهیز از قضاوتهای سطحی میشود. وی توضیح داد که آگاهی از چگونگی تأمین منابعی مانند آب، برق یا حتی امنیت کشور میتواند نگاه مسئولانهتری در میان اعضای خانواده ایجاد کند.
استاد فلاح «همدلی» را نیز یکی از پایههای مهم پایداری خانواده در شرایط بحران دانست و تأکید کرد که همدلی میان اعضای خانواده موجب کاهش تنشها و افزایش درک متقابل میشود. وی افزود: در شرایط دشوار اقتصادی یا اجتماعی، درک فشارهای روحی و روانی هر یک از اعضای خانواده میتواند از بروز بسیاری از اختلافها جلوگیری کند.
ایشان در ادامه به مفهوم «مصابره» یا صبر جمعی اشاره کرد و گفت: در شرایط بحران، تنها صبر فردی کافی نیست، بلکه خانواده باید به صورت جمعی در برابر مشکلات ایستادگی کند و از طریق گفتوگو و همفکری، مسیر عبور از دشواریها را بیابد.
این پژوهشگر همچنین «مرابطه و حفظ پیوندهای خانوادگی» را از دیگر عوامل تقویت ارزشهای اخلاقی دانست و خاطرنشان کرد: در شرایط سخت، حفظ ارتباطات عاطفی، صلهرحم و گفتوگوهای خانوادگی اهمیت بیشتری پیدا میکند و میتواند مانع از ایجاد فاصله و سردی میان اعضای خانواده شود.
استاد فلاح در جمعبندی سخنان خود اظهار داشت که خانواده میتواند با ایجاد سه تحول اساسی در حوزه شناختی، عاطفی و رفتاری، زمینه تقویت ارزشهایی همچون صبر، قناعت، انصاف، مسئولیتپذیری و قدرشناسی را در جامعه فراهم کند. وی تأکید کرد: اگر خانواده بهدرستی دیده و مدیریت شود، حتی در دشوارترین شرایط نیز میتواند به کانون رشد اخلاقی، امید و همبستگی اجتماعی تبدیل شود.