به گزارش روابط عمومی پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم علیهالسلام، حجتالاسلام والمسلمین سیدعلی موسوی در نشست «اربعین؛ فناوری اجتماعی تحقق خونخواهی (هیأت، اربعین، مقاومت، خونخواهی)» که با حضور اساتید حوزه و دانشگاه در پژوهشکده باقرالعلوم علیهالسلام برگزار شد، با تبیین نسبت میان هیئت، اربعین و مقاومت، بر ضرورت بازخوانی ظرفیتهای فرهنگی و معنایی این مناسک برای تحقق آرمان خونخواهی تأکید کرد.
وی سخنان خود را با تبیین ماهیت زبان هیئت آغاز کرد و گفت: زبان هیئت، زبان مرثیه، نوحه و مداحی است و به طور طبیعی، زبانی استعاری به شمار میآید؛ زبانی که میکوشد مفاهیم و واقعیتهای گوناگون را در قالب تمثیل و تصویر منتقل کند.
حجتالاسلام موسوی افزود: اگر این زبان استعاری بخواهد با مسائل و موقعیتهای امروز جامعه نسبت برقرار کند، ناگزیر از «تأویل» و انتقال معناست؛ ازاینرو یکی از مهمترین مباحث نظری که میتواند در شعر، مداحی، دستنوشتهها و شعارهای هیئت سرریز شود، همین مسئله است. هر اندازه درباره این موضوع بیشتر کار شود، امکان انتقال مباحث نظری به نقطه اثرگذار هیئت، یعنی مرثیه، نوحه و مداحی، افزایش خواهد یافت.
وی با اشاره به روایات اهلبیت علیهمالسلام درباره برپایی مجالس ذکر مصیبت، گریه و زیارت، تأکید کرد: کارکرد معرفتی هیئت نیز در همین بستر معنا پیدا میکند و از این رو، بحث «تأویل معنا» در هیئت نیازمند توجه و پژوهش بیشتری است.
پیادهروی اربعین بدون معنا دوام نخواهد داشت
رئیس پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم علیهالسلام در ادامه با اشاره به جایگاه پیادهروی اربعین گفت: هر مناسکی با معنا زنده میماند و اگر معنا از آن جدا شود، به مرور زمان دچار فرسایش و فراموشی خواهد شد.
وی تصریح کرد: پیادهروی اربعین نیز اگر صرفاً به یک مناسک ظاهری تبدیل شود، به تدریج با فقر معنایی روبهرو خواهد شد؛ ازاینرو این حرکت بزرگ نیازمند تجدید مستمر معناست؛ همانگونه که عالم هستی پیوسته از فیض الهی بهرهمند میشود، این مناسک نیز باید همواره از معنا و روح تازه لبریز شود تا حیات خود را حفظ کند.
«راه قدس از کربلا میگذرد»؛ پیوند راهبرد و معنویت
حجتالاسلام موسوی با اشاره به شعار معروف دوران دفاع مقدس، «راه قدس از کربلا میگذرد»، اظهار داشت: این جمله تنها یک شعار احساسی نبود، بلکه دارای معنای راهبردی مشخصی بود؛ زیرا از نظر جغرافیایی و نظامی، بدون آزادسازی عراق، سخن گفتن از آزادسازی قدس امکانپذیر نبود.
وی در ادامه افزود: این جمله در کنار معنای راهبردی خود، دارای لایهای عمیقتر نیز بود؛ بدین معنا که مسیر خونخواهی حضرت سیدالشهدا علیهالسلام، اشک بر امام حسین علیهالسلام و زنده نگه داشتن نهضت عاشورا، روح این راهبرد را شکل میداد و میان افق معنوی و افق راهبردی پیوند برقرار میکرد.
عراق، حلقه راهبردی تحولات منطقه
رئیس پژوهشکده با اشاره به شرایط کنونی منطقه، عراق را نقطهای راهبردی در معادلات آینده غرب آسیا دانست و گفت: اگر پروژه اخراج آمریکا از منطقه به صورت واقعی محقق شود، عراق به دلیل همجواری با سوریه، اردن و همچنین اتصال زمینی به منطقه خلیج فارس، نقشی تعیینکننده در تحولات آینده خواهد داشت.
وی تأکید کرد: تحقق این هدف، نیازمند توجه جدی به ذهن و افکار عمومی مردم عراق است و نباید جامعه عراق صرفاً با نگاه ملیگرایانه تحلیل شود؛ زیرا ساختار اجتماعی این کشور بیش از آنکه بر هویت ملی استوار باشد، بر هویتهای مذهبی، عشیرهای و فرهنگی تکیه دارد و همین ویژگی، شیوه تعامل فرهنگی با مردم عراق را متفاوت میکند.
ظرفیتهای فرهنگی اربعین برای گسترش گفتمان مقاومت
این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه پیادهروی اربعین ظرفیتهای گستردهای برای انتقال مفاهیم مقاومت دارد، با اشاره به تعبیرهای رهبر معظم انقلاب درباره شهادت فرماندهان مقاومت، بر ضرورت بهرهگیری از ظرفیتهای تصویری و عاطفی این تعابیر تأکید کرد و گفت: میتوان از این ظرفیتها برای استمرار گفتمان خونخواهی در فضای اربعین استفاده کرد.
رئیس پژوهشکده باقرالعلوم علیهالسلام در جمعبندی سخنان خود تأکید کرد: احیای معنای پیادهروی اربعین، مستلزم ایجاد ظرفیتهای تازه برای پیوند دادن این حرکت عظیم مردمی با آرمانهای مقاومت است.
وی افزود: تحقق این هدف، نیازمند آن است که مفاهیم راهبردی با زبان هیئت، مداحی، مرثیه، پرچمها، دستنوشتهها و دیگر نمادهای فرهنگی به احساس، باور و عاطفه دینی مردم منتقل شود تا پیادهروی اربعین همچنان به عنوان یک حرکت زنده، پویا و اثرگذار در مسیر تحقق خونخواهی و آرمانهای امت اسلامی باقی بماند.