به گزارش روابط عمومی پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع)، دومین شماره دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی «امت و تمدن» ویژه پاییز و زمستان ۱۴۰۴ با هدف توسعه ادبیات علمی تمدن نوین اسلامی و تقویت تعاملات علمی میان اندیشمندان شیعه و اهل سنت منتشر شد. این شماره با انتشار پژوهشهایی در حوزه مؤلفههای تمدنی قرآن کریم، تقریب مذاهب، عرفان و طریقت، زیارت در سنت اهل سنت، جایگاه زن در تمدن اسلامی و پویایی فقه، تلاش دارد زمینه گفتوگوی علمی و بازخوانی ظرفیتهای تمدنی جهان اسلام را فراهم سازد.
سرمقاله این شماره با عنوان «طلوع عقلانیت و سماحت؛ گامهای استوار امت در مسیر تمدنسازی نوین» بر این نکته تأکید دارد که تحقق تمدن نوین اسلامی در گرو بازگشت به مؤلفههای اصیل امت واحده، تقویت عقلانیت، نوگرایی، سماحت و بهرهگیری از ظرفیتهای مشترک جهان اسلام است. این شماره میکوشد با واکاوی مبانی معرفتی و اجتماعی تمدن اسلامی، سهمی در تعمیق ادبیات علمی این حوزه ایفا کند.
آنچه در این شماره میخوانید:
بررسی مؤلفههای تمدنی در سورههای بقره، آلعمران و یوسف
عبدالصمد سعادتزاده، عبدالحمید حمیدی
این مقاله با بررسی سه سوره بقره، آلعمران و یوسف، مهمترین مؤلفههای قرآنی شکلگیری و پیشرفت تمدن را واکاوی میکند. نویسندگان نشان میدهند که عواملی همچون خردورزی، عدالت، علم، اخلاق، حقوق متقابل حاکم و مردم و توجه به ارزشهای دینی، از مهمترین ارکان تمدنسازی در منطق قرآن کریم به شمار میروند.
نقش راویان مشترک در تعاملات علمی، تقریب مذاهب و تمدنسازی اسلامی (ابوحمزه ثمالی)
آیتالله سیدحسن آلمجدد شیرازی، وحید خورشید
این پژوهش با مطالعه موردی ابوحمزه ثمالی از راویان برجسته شیعه در قرن دوم هجری، نقش راویان مشترک میان شیعه و اهل سنت را در تقویت تعاملات علمی و تقریب مذاهب بررسی میکند. نتایج مقاله نشان میدهد که میراث حدیثی مشترک میتواند زمینهساز گفتوگوی علمی، کاهش تنشهای مذهبی و تقویت تمدن اسلامی باشد.
اجتماعی شدن طریقت (سیر تکامل طریقت از تجارب سالکانه فردی تا ساختار منسجم اجتماعی)
رسول مزرئی
این مقاله روند تاریخی تحول تصوف را از تجربهای فردی و زاهدانه به نهادی اجتماعی و اثرگذار تحلیل میکند. نویسنده نشان میدهد که رابطه مرید و مراد، شکلگیری طریقتها و سازمانیافتگی اجتماعی تصوف، آن را به یکی از جریانهای مهم فرهنگی و اجتماعی جهان اسلام تبدیل کرده است.
زیارت قبور مطهر اهلبیت(ع) در سیره عملی عالمان و بزرگان اهل سنت خراسان
عبداللطیف عربتیموری، محمد باغچیقی
این پژوهش با مرور سیره شماری از عالمان و بزرگان اهل سنت خراسان، جایگاه زیارت قبور مطهر اهلبیت(ع) را در سنت علمی و دینی آنان تبیین میکند. مقاله نشان میدهد که اهتمام به زیارت، از گذشته تاکنون در میان بسیاری از علمای اهل سنت رواج داشته و میتواند از ظرفیتهای مهم تقریب مذاهب باشد.
نقد فمینیسم لیبرال و جایگاه تمدنساز زن در اسلام
یحیی احمدی رمچاهی
این مقاله با رویکردی انتقادی، مبانی فمینیسم لیبرال را با دیدگاه اندیشمندان مسلمان مقایسه میکند و تصویری از زن مسلمان بهعنوان «مربی تمدنساز» ارائه میدهد. نویسنده بر نقش خانواده، تربیت و مسئولیتهای فرهنگی و اجتماعی زنان در تحقق تمدن نوین اسلامی تأکید دارد.
تأثیر زمان و مکان بر احکام در فقه حنفی و امامی
عصامالدین گوگلان، محمد علیدوست
این مقاله به بررسی تطبیقی نقش زمان و مکان در اجتهاد و استنباط احکام در دو مکتب فقهی امامیه و حنفیه میپردازد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که هر دو مکتب، با حفظ ثبات احکام قطعی، پویایی فقه و توجه به شرایط زمانه را در حوزه موضوعات و متغیرات اجتماعی پذیرفتهاند.
دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی «امت و تمدن» با هدف گسترش پژوهشهای علمی در حوزه تمدن نوین اسلامی، تقریب مذاهب، مطالعات قرآنی و اجتماعی و ایجاد بستری برای گفتوگوی علمی میان پژوهشگران جهان اسلام منتشر میشود و از پژوهشگران، استادان و صاحبنظران برای مشارکت در غنای علمی این نشریه دعوت میکند.
پیوند تهیه اثر