به گزارش روابط عمومی پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم (ع)، نشست «مهارتهای خانواده در مواجهه صحیح با رسانههای معاند (شبکههای ماهوارهای، شبکههای اجتماعی و...) در وضعیت جنگی» با ارائه حجتالاسلام والمسلمین دکتر قدوسی و به همت کارگروه مطالعات خانواده پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع) برگزار شد.
در ابتدای این نشست، حجتالاسلام والمسلمین دکتر قدوسی با اشاره به تغییر ماهیت جنگ رسانهای در سالهای اخیر اظهار کرد: جنگ رسانهای امروز با تبلیغات کلاسیک گذشته تفاوت اساسی دارد؛ در این جنگ تنها فکر افراد هدف قرار نمیگیرد، بلکه احساس امنیت، امید، اعتماد و حتی هویت افراد نیز مورد دستکاری قرار میگیرد. به گفته وی، رسانهها امروز صرفاً انتقالدهنده خبر نیستند، بلکه بر احساس زندگی و درک انسان از واقعیت اثر میگذارند.
وی با اشاره به مفهوم «جنگ روایتها» افزود: در این جنگ، نزاع اصلی بر سر اصل واقعه نیست، بلکه بر سر تفسیر و روایت از آن است؛ دو روایت متفاوت از یک رخداد شکل میگیرد و همین مسئله میدان اصلی رقابت رسانهای را تشکیل میدهد.
این پژوهشگر حوزه خانواده با بیان اینکه مسئله اصلی خانواده در شرایط جنگ رسانهای «دشمنشناسی» نیست، گفت: چالش اصلی خانواده حفظ مرجعیت عاطفی در خانواده و ایجاد روایت مشترک از وقایع بیرونی است. اگر خانواده بتواند این دو عنصر را حفظ کند، سلامت روانی اعضای خانواده نیز تا حد زیادی تأمین خواهد شد.
دکتر قدوسی در ادامه به برخی مکانیسمهای روانی نفوذ رسانه در خانواده اشاره کرد و گفت: یکی از این مکانیسمها «مثلثسازی رسانهای» است؛ به این معنا که رسانه در برخی خانوادهها به عضو سوم رابطه تبدیل میشود و جای خالی رابطه عاطفی والدین را پر میکند. در چنین شرایطی نوجوان یا جوان به جای خانواده به رسانه پناه میبرد و این مسئله زمینه تأثیرپذیری بیشتر از روایتهای بیرونی را فراهم میکند.
وی همچنین ایجاد احساس منفی نسبت به هویت دینی، ملی و خانوادگی را از دیگر سازوکارهای رسانهای دانست و تصریح کرد: مقایسه دائمی سبک زندگیها در فضای مجازی، القای احساس عقبماندگی و تضعیف کرامت نفس از جمله روشهایی است که میتواند رضایت از زندگی و اعتماد به هویت فردی و اجتماعی را کاهش دهد.
این استاد حوزه و دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود به پدیده «دوپارگی هویتی» در فضای مجازی اشاره کرد و گفت: برخی افراد در فضای واقعی هویتی مقید و متعهد دارند، اما در فضای آنلاین شخصیتی متفاوت و رها از قیدهای اخلاقی و اجتماعی پیدا میکنند. این دوگانگی هویتی میتواند به تدریج به آسیبهای فردی و خانوادگی منجر شود.
وی با اشاره به جنگ شناختی در فضای رسانهای افزود: حجم بالای اطلاعات بدون ساختار، ذهن افراد را دچار آشفتگی میکند و زمینه فاجعهسازی ذهنی و اضطراب اجتماعی را افزایش میدهد. همچنین اعتیاد به چک کردن مداوم اخبار، بهویژه در شرایط بحران، یکی از پیامدهای این وضعیت است که میتواند سلامت روان افراد را تهدید کند.
دکتر قدوسی در ادامه با آسیبشناسی شیوه مواجهه برخی خانوادههای مذهبی با رسانهها، سه الگوی ناکارآمد را برشمرد: «سبک سختگیرانه و صرفاً تحریمی»، «سبک رهاساز و ناامید» و «سبک ظاهرگرای دینی». به گفته وی، هر سه الگو میتواند زمینه پنهانکاری، فاصله عاطفی و دوگانگی رفتاری در میان فرزندان را فراهم کند.
وی در بخش پایانی سخنان خود راهکارهایی برای مدیریت این وضعیت در خانواده ارائه کرد و گفت: نخستین گام، تقویت ساختار خانواده از طریق حضور واقعی والدین در زندگی فرزندان، مرزبندی سالم در روابط خانوادگی و توزیع مناسب قدرت در خانواده است.
این پژوهشگر حوزه خانواده همچنین بر اهمیت گفتوگوی تنظیمکننده هیجان در خانواده تأکید کرد و افزود: والدین باید فضایی ایجاد کنند که فرزندان بتوانند احساسات، نگرانیها و دیدگاههای خود را بدون ترس از تحقیر بیان کنند. در چنین فضایی میتوان از بروز تعارضهای شدید و شکافهای ارتباطی جلوگیری کرد.
وی همچنین تفکیک میان «خبر»، «هیجان» و «تفسیر» را یکی از مهارتهای ضروری در مواجهه با اخبار رسانهای دانست و اظهار کرد: خانوادهها باید بیاموزند که واقعیت یک خبر، احساسات ناشی از آن و تفسیرهای ارائهشده درباره آن را از یکدیگر جدا کنند تا از شکلگیری اضطراب و برداشتهای نادرست جلوگیری شود.
دکتر قدوسی در پایان با تأکید بر ضرورت شکلگیری معنای مشترک در خانواده گفت: تقویت پیوندهای معنوی، تجربه لذتهای معنوی مشترک و گفتوگو درباره مفاهیم بنیادین زندگی میتواند به ایجاد روایت مشترک در خانواده کمک کند و در نهایت انسجام و آرامش روانی اعضای خانواده را افزایش دهد.
این نشست به صورت مجازی برگزار شد و در پایان شرکتکنندگان به طرح پرسشها و دیدگاههای خود پرداختند.