X
یادداشت | حبیبالله اسداللهی
یادداشت | محمد باغچقی پژوهشگر گروه امت و تمدن پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام
یادداشت | محمد باغچقی عضو گروه امت و تمدن پژوهشکده باقر العلوم (علیه السلام) قم
یادداشت | احمد کوثری
این یادداشت، با نگاهی به آیین باشکوه وداع با «امام شهید»، این رخداد را فراتر از یک مراسم تشییع و نمادی از پیوند عمیق ملت با آرمانهای اسلام، ایران و مقاومت روایت میکند. نویسنده با تبیین شخصیت امام شهید بهعنوان معمار بیداری امت اسلامی، تأکید دارد که مجاهدت، استقامت و مردمداری، سرمایهای ماندگار آفرید که بازتاب آن را میتوان در حضور پرشور ملت ایران، همراهی ملتهای منطقه و ادای احترام جهانی به این شخصیت تاریخی مشاهده کرد.
یادداشت | احمد کوثری مدیر گروه امت و تمدن پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم (ع)
یادداشت | مهدی افراز
در این یادداشت، نویسنده با تمرکز بر نسبت «شجاعت روشنفکری» و مواجهه اندیشمندان با شرایط بحرانی، به بازخوانی نقش اهل فکر در میدانهای اجتماعی و سیاسی میپردازد. او با تفکیک میان روشنفکران منفعل و روشنفکران صریح و حقگو، شجاعت علمی و اخلاقی را بهمثابه امری درونی و برخاسته از عقل و وجدان معرفی میکند که در بزنگاههای تاریخی خود را آشکار میسازد.
در میانه جنگ ترکیبی دشمن که میدان اصلی آن از مرزها به ذهنها و روابط اجتماعی منتقل شده است، پیام اخیر رهبر انقلاب با تأکید بر «جانفدایی» و پرهیز از تبدیل اختلاف به تنازع، نقشه راهی راهبردی برای صیانت از مهمترین سرمایه کشور، یعنی انسجام اجتماعی و نخبگانی، ارائه میدهد.
یادداشت | سیدعلی موسوی، استاد حوزه و دانشگاه
در روزگاری که دشمن پس از ناکامی در میدان نظامی و اقتصادی، تمرکز خود را بر شکافهای درونی جامعه ایران قرار داده است، هر اختلاف —اگر موجّه و برخاسته از دغدغههای انقلابی باشد— میتواند به ابزاری در خدمت پروژه فرسایش انسجام ملی تبدیل شود. پیام اخیر رهبر انقلاب با برجستهسازی مفهوم «جانفدایی»، تلاشی است برای بازتعریف مرز میان «اختلافِ سازنده» و «تنازعِ ویرانگر»؛ مرزی که عبور از آن، زمین بازی را ناخواسته به سود دشمن تغییر میدهد.
اینجا میناب است؛ شهری که نامش با «مِیِ شهادت» و «آبِ معصومیت» گره خورده است. روایتی از یک کشف و شهود تمدنی در تقابل میان دنیای پلیدیها و دنیای پاکیها؛ جایی که مدرسه شجره طیبه به مقتلی برای رویاهای آمریکایی تبدیل شده و کودکانش، زودتر از همگان، فارغالتحصیل مکتبخانه حقانیت ایران شدهاند.
حضور محوری زنان در تجمعات و عرصههای مقاومت، فراتر از یک مشاهده ساده، نیازمند توصیف و تحلیلی مبتنی بر مبانی هویت اسلامی است. رضا طراوت در این یادداشت با نقد الگوهای غربی که میان «کار» و «زندگی» دوقطبی ایجاد کرده و منجر به مردوارهشدن یا ابزارانگاری زنان شدهاند، به تبیین «الگوی سوم» میپردازد؛ الگویی که در آن زن انقلابی ایرانی با حفظ اصالت انسانی و نقش زندگیسازی، در متن جنگ و بحرانهای اجتماعی، پیشرویی خود را در مسیر تمدنسازی اسلامی به اثبات میرساند.
هفته وحدت، فرصتی برای بازخوانی مشترکاتی است که مسلمانان را در کنار یکدیگر قرار میدهد و زمینه همدلی، همبستگی و همکاری میان آنان را فراهم میکند. این مناسبت، یادآور ضرورت تحکیم پیوندهای امت اسلامی و توجه به ارزشهایی است که میتواند دلهای مسلمانان را به یکدیگر نزدیکتر کند.
پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع)، «سند راهبردی تبلیغ دین» را همراه با مجموعهای از مستندات و مباحث پشتیبان تدوین کرده است؛ مجموعهای که با تمرکز بر تعریف و مفهومشناسی تبلیغ، بررسی ابعاد و ویژگیهای آن و توجه به مسائل و اقتضائات فعالیت تبلیغی، در پی فراهم کردن زمینهای برای شناخت دقیقتر وضعیت تبلیغ و ترسیم مسیر راهبردی آن است.
فرارسیدن سالروز رحلت جانسوز حضرت محمد مصطفی(ص)، شهادت مظلومانه سبط اکبر پیامبر گرامی اسلام، حضرت امام حسن مجتبی(ع)، و شهادت غریبانه هشتمین پیشوای معصوم، حضرت امام علی بن موسیالرضا(ع)، را به عموم مسلمانان و شیعیان جهان تسلیت عرض میکنیم.
دومین شماره دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی «امت و تمدن»، به صاحبامتیازی پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع)، با مدیرمسئولی و سردبیری دکتر احمد کوثری منتشر شد.
نشست علمی یکروزه «اربعین؛ فناوری اجتماعی تحقق خونخواهی» با هدف بررسی ظرفیتهای تمدنی راهپیمایی اربعین حسینی، نقش آن در بازتولید سرمایه اجتماعی جبهه مقاومت و واکاوی الزامات فرهنگی و سیاستگذاری این پدیده جهانی، در پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع) برگزار شد.
حجتالاسلام دکتر سیدمحمدحسین هاشمیان، عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع)، در نشست «اربعین؛ فناوری اجتماعی تحقق خونخواهی (هیأت، اربعین، مقاومت، خونخواهی)» با تبیین آیات ۱۳ تا ۱۵ سوره مبارکه شوری، اربعین حسینی را یکی از مهمترین تجلیهای قرآنی «اقامه دین»، تحقق وحدت امت و نجات انسان معاصر از حیرت معرفتی دانست و تأکید کرد که راهبرد اربعین، استمرار رسالت همه پیامبران الهی در تحقق تمدن توحیدی است.
حجتالاسلام والمسلمین محسن قنبریان، مدرس حوزههای علمیه، در نشست «اربعین؛ فناوری اجتماعی تحقق خونخواهی (هیأت، اربعین، مقاومت، خونخواهی)» با تأکید بر اینکه خونخواهی در منظومه فکری اسلام صرفاً یک واکنش احساسی یا انتقامجویانه نیست، بلکه نیازمند تبدیل شدن به یک فناوری اجتماعی است، گفت: هیأت و اربعین از مهمترین ظرفیتهای جامعه شیعی برای تبدیل خونخواهی به یک گفتمان عمومی، پایدار و تمدنساز به شمار میروند.
حجتالاسلام دکتر سیداحسان رفیعیعلوی، استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم و دانشیار گروه حقوق دانشگاه باقرالعلوم(ع)، در نشست علمی «اربعین؛ فناوری اجتماعی تحقق خونخواهی» با موضوع «هیأت، اربعین، مقاومت و خونخواهی» تأکید کرد: خونخواهی در منطق اسلام، صرفاً واکنشی احساسی یا انتقامجویانه نیست، بلکه فناوری اجتماعیِ تحقق عدالت و اقامه قسط است و اگر بر پایه عقلانیت دینی سامان نیابد، میتواند به نقطه مقابل کارکرد حقیقی خود تبدیل شود.
ایرانمنش با تبیین انواع رویکردهای راهبردی به اربعین و بعثت امت، گفت: نوع نگاه ما به پدیدههای مردمی، اربعین و اقتضائات زمانه، فناوریهای مورد استفاده در مسیر تحقق اهداف انقلاب اسلامی و مسئله خونخواهی را تعیین میکند.
استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه اربعین ظرفیت تبدیل رنج تاریخی کربلا به نیروی اجتماعی برای امروز را دارد، گفت: پیادهروی اربعین، منطق خونخواهی امام شهید را در جهان تشیع بازتولید میکند و انسان مقاوم و شبکه همبسته گفتمان مقاومت را شکل میدهد.
حجتالاسلام والمسلمین سیدعلی موسوی با تأکید بر اینکه پیادهروی اربعین برای حفظ پویایی خود نیازمند بازتولید مستمر معناست، گفت: ظرفیتهای تأویلی این حرکت عظیم مردمی میتواند مفاهیم عاشورا، مقاومت و خونخواهی را متناسب با اقتضائات جنگ کنونی محور مقاومت به زبان هیئت، مرثیه، مداحی و دیگر نمادهای فرهنگی منتقل کرده و زمینه تداوم اثرگذاری اجتماعی و تمدنی اربعین را فراهم سازد.
هشتمین نشست تخصصی همایش «امتداد اجتماعی عرفان در ساحت تمدنی و نسبت آن با حکمرانی جمهوری اسلامی ایران؛ چالشها و فرصتها» با موضوع «ظرفیتهای عرفان اسلامی در پیشگیری و کاهش آسیبهای اجتماعی در سایه حکمرانی دینی و تمدنی» به همت پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم علیهالسلام برگزار شد.
با مشارکت پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم علیهالسلام و برخی نهادهای حوزوی، نشست علمی «اربعین؛ فناوری اجتماعی تحقق خونخواهی (هیأت، اربعین، مقاومت و خونخواهی)» با حضور جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه برگزار میشود.
پانزده تا بیست سال پیش وقتی برای دورههای «آموزشی و تربیتی» به مدارس استانها میرفتم، در بسیاری از شهرها تربیت دینی مردم بهویژه جوانان از عالمان دینی آن شهرها تأثیر میگرفت. تصویر عمومی از حوزویان، برگرفته از زهد، پارسایی و منش اخلاقی عالمان دینی بود که با آنها سالیان طولانی و پیاپی تجربه زندگی داشتند. مردم برای شفای بیماران چشم امیدی هم به دعای آقای شهر داشتند. گرفتن عیدی کم و ناچیز روز غدیر از دست ایشان را با برکت میدانستد و خرج نمیکردند. خطبه عقد را باید آقا میخواند و با دعای ایشان زندگیها دوام و قوام بیشتری داشت. دستههای عزاداری محرم و صفر برای عرض تسلیت به منزل عالم دیار میرفتند. هنگام نزاع و درگیری، طرفین دعوا امر ایشان را میپذیرفتند و اختلافها را کنار میگذاشتند. مردم احساس میکردند دژ و پناهگاه محکمی دارند. با همه وجود و با افتخار و بدون چشمداشت به او خدمت میکردند. در همیشهباز خانه و روی گشاده ایشان محل رفتوآمد و تسلی و طراوت خاطر مردم بود. مسجدش شلوغترین و سرزندهترین مسجدها بود. بسیاری از سالخوردگان و میانسالان چنین تجربههای شیرینی را به یاد دارند. سید عبدالعلی آیتاللهی در لارستان، شیخ محمدعلی ناصری در اصفهان، میرزا احمد دشتی در بوشهر، سید کرامتالله ملکحسینی در یاسوج، سید حسین خراسانی در کاشان، شیخ جواد بنابی در تبریز، سید جواد حیدری در یزد و افرادی دیگر در گوشه و کنار این مرز پر گهر، نام و یادی خوش و آشنا در هر شهر و دیاری دارند.
مردم برکات روحانی وارسته و آثار عینی و عملی او را با همه وجود در زندگی خود میدیدند؛ اما این روزها که بحث از اعتماد مردم به روحانیت پیش میآید باید سری به شهرهایمان بزنیم و ببینیم اوضاع چگونه است. نوجوانان گذشته در خانه عالمان دین بزرگ میشدند یا دستکم تجربه رفتوآمد به خانه ایشان را داشتهاند؛ اما بهنظر میرسد در این دوران، تجربه زندگی با روحانیت به کمرنگی یا بیرنگی پیش میرود. روحانیت در اذهان نوجوانان و جوانان این زمانه، همان تصویر رسانهای از آنان در مناصب حکومتی و کرسیهای وعظ و خطابه و اعلام بیانیه است. محلههای اختصاصی زندگی عالمان دینی مانند مجتمع استادان حوزه، مجتمع طلاب، بهویژه در شهر قم قدمبهقدم زندگی آنان را از مردم سوا و جدا میکند. نوع اشتغالات اداری طلاب و تمرکز نداشتن بر مسجدداری و کمی ارتباط مستقیم با مردم نیز بر این فاصله میافزاید. شاید بخشی از این تغییرات به علت تحول در سبک زندگی جامعه باشد؛ اما گویا روحانیت نیز به این سرمایه بزرگ اجتماعی کم رغبت و توجه شده است. درحالیکه همواره عزت و اقتدار عالمان در پیوند مستقیم با مردم بوده است.
یکی از بزرگترین چالشهای روحانیت امروزی، تقابل سنت و مدرنیته است. لباس روحانیت و آداب و تعلیمات زندگی آنان با فرهنگ دینی و سنت، پیوند عمیقی دارد؛ اما زندگی مدرن این نوع پایبندیها را برنمیتابد. نمونه اینکه مرشد دینی برای حضور در بین مردم نمیداند با لباس اختصاصی وارد مراکز تفریحی (پارکها، کنار دریا، شهربازی و ...)، فستفودیها، فروشگاههای بزرگ و زنجیرهای، ورزشگاهها و مانند آنها شود یا نه؟ گاهی برخی روحانیون برای نشاندادن مردمیبودن خود در همهجا با لباس حوزوی حضور دارند. تا جایی که رفتارهای همراهانهای مانند نشستن کنار تماشاچیان فوتبال، موتورسواری در شهرهایی غیر از قم، روپایی زدن با توپ، حضور در پیتزافروشیها و کلوپها را انجام میدهند. شاید این سنخ کارها در برخی موارد برای مردم جالب یا غافلگیرکننده باشد؛ ولی اینها به معنای ارتباط عمیق با مردم نیست. جامعه احساس میکند نوعی از تصنع برای جلبتوجه است. مردم هنوز از روحانیت، معنویت، زهد، دلسوزی و خدمت را میخواهند.
ارتباط نسل جدید با روحانیون با توجه بهشدت تغییرات زندگی امری پیچیده است. نسل امروزی حال و حوصله شنیدن و اطاعت را ندارد. مردم و جوانان در دورانی، مقلد بودند و روحانیون مرجع؛ اما امروزه در کنار فتواها به اقناع نیاز دارند. کاری که از عهده ادبیات سنتی برنمیآید. حرف از زهد و دوری از ظواهر دنیا را نمیپذیرند. به آنچه برخی میگویند اعتماد ندارند؛ زیرا هر روز در رسانههای مختلف روحانیونی را در جایگاههای حکومتی میبینند که سوار بهترین ماشینها میشوند و خانههای خاص دارند. روحانی مردمی در دسترس هم کم به چشم میبینند.
حضور دانشآموختگان حوزوی در مدارس یا دیگر مراکز آموزشی نیز نتوانسته این مشکل را حل کند؛ زیرا این کار، موقتی و غیررسمی است و در قالب برنامههای فوقالعاده شکل میگیرد و نمیتواند تجربه زیستی کاملی از زندگی یک نوجوان با روحانیت باشد. روحانیون مدارس در برنامههای مناسبتی سال میکوشند از لحاظ اقناعی به شبهات و سؤالات پاسخ دهند. آنان در برخی موارد موفق و در برخی هم ناموفقاند؛ اما چیزی که ارتباط وثیق نسل جدید را با روحانیت رقم میزند تجربه زندگی با آنان است که در محیطهای زندگی مانند محله، مجتمع و ارتباط مستقیم با خانوادهها شکل میگیرد. اینکه امروزه روحانیت چگونه میتواند این نوع از پیچیدگیهای ارتباطی را حل کند، به گفتگو و هماندیشی بسیار نیاز دارد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ[ مشاهده کل متن ]ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
کتاب «توحید ربوبی از وحی تا وهم؛ بررسی تطبیقی توحید ربوبی در نگاه امامیه و وهابیت» به همت پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم علیهالسلام منتشر شد؛ اثری که با رویکردی علمی و تطبیقی، یکی از مهمترین مباحث اعتقادی اسلام را از منظر امامیه و وهابیت بررسی و تحلیل میکند.
کتاب «مکتب امام راحل و شهید؛ جهانبینی، ایدئولوژی، استراتژی» به قلم حسین بغدادی و گروهی از پژوهشگران حوزه علمیه قم با هدف تبیین منسجم منظومه فکری امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب اسلامی و ارائه نقشه راه تحقق تمدن نوین اسلامی، در ۵۸۶ صفحه توسط انتشارات پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع) منتشر و روانه بازار نشر شد.
هفدهمین جلد از مجموعه «گلشن ابرار» در حالی منتشر شده که این اثر، بیش از یک کار معمول در حوزه زندگینامهنویسی، بهعنوان بخشی از یک پروژه گسترده برای بازنمایی تاریخ نخبگان شیعه قابل خوانش است؛ پروژهای که تلاش دارد مسیر تداوم جریان علمی تشیع را از دل شخصیتها و دورههای مختلف تاریخی دنبال کند.