عنوان  :  سخن و سخنوري
تاریخ چاپ  :  1386
ناشر : پژوهشكده باقرالعلوم علیه السلام
موضوع کتاب : مذهبي
نوع کتاب : کتابهای عمومی
گزارش حاضر مربوط به تلخيص كتاب «سخن و سخنوري» از سلسله گفتارهاي فلسفي مي باشد، كه توسط دكتر “حسين سوزنچي” تدوين شده در اختيار علاقمندان آثار استاد فلسفي(ره) قرار گرفت. كتاب حاضر به همت پژوهشكده باقرالعلوم (ع) قم، براي اولين بار در زمستان 1386 در تيراژ 3000 نسخه چاپ و منتشر شد. اين كتاب داراي پيشگفتار، مقدمه، و سه بخش اصلي و خاتمه است.
مؤلف در پيشگفتار كتاب با بيان 7 نكته به بيان جايگاه سخن و سخنوري و شيوه نگارش كتاب پرداخته است.
در مقدمه كتاب نيز مطالبي چون سخن و انديشه، دو مميزه اصلي انسان؛ تفاوت هاي صداي حيوان و تكلم انسان؛ تفاوت نسبي انسان و حيوان در يادگيري؛ تفاوت مطلق انسان و حيوان در ياددهي؛ ضرورت تبعيت زبان از عقل و برتري تكلم بر سكوت آمده است.

بخش اول: ويژگيهاي شخصيتي سخنور

1-تقوي

ابعاد مختلف تقواي خطيب:
الف) هماهنگي قول و عمل:
1.تاثير هماهنگي و قول و عمل بر نفوذ كلام؛
2.هماهنگي قول و عمل در سيره معصومين.
ب) انگيزه خطيب؛

جمع بندي: خطباي اسلام جهت موفقيت در كارشان بايستي مراعات دو اصل اساسي را داشته باشند:
اول) دين خدا را در كمال صداقت و راستي و حسن نيت به مردم معرفي كنند.
دوم) تنها به گفتن تعاليم الهي اكتفا نكنند؛ بلكه عملاً گفته هاي خويش را نيز به كار بندند.

2-شجاعت

الف) ماهيت شجاعت؛
ب) ضرورت نجات در هدايت مردم؛
ج) شجاعت معصومين (عليهم السلام)؛
د) حد و مرز شجاعت: شجاعت حد وسط بين تهوّر و جبن است. خطيب توانا و شجاع از يك سو از كنار گناهان و جرايم اجتماعي بي تفاوت نمي گذرد و از سوي ديگر مراقبت مي كند به بي باكي گرايش نيابد و تحت تآثير احساس قرار نگرفته و از مرز حق تجاوز نكند.

بخش دوم: وظايف سخنور

مقدمه (سخنور و نفوذ كلام):

الف) مؤلفه هاي مهم در سخنراني:
1-شخصيت سخنران؛
2-موضوع بحث؛
3-هنرمندي سخنران در چگونگي القاي سخن.

ب) مروري بر وظايف سخنور:
1- آگاهي و آگاه سازي؛
2- اقناع شنوندگان؛
3- ترغيب به عمل:
نيروي محرك براي عمل در شنوندگان، استفاده بهينه از عواطف و احساسات وي است. در ميان عواطف، محبت از مؤثرترين آنهاست كه براي واداشتن انسان ها به اداي فرايض و ترك محرمات از آن مي توان بهره برداري كرد.
1)بصيرت:
الف) ضرورت آگاهي براي سخنور
ب) مقررات سخن گفتن بدون علم
ج) انواع سخن گفتن بدون علم
د) ضرورت در تفكر گرفتن ميزان فهم شنوندگان
1- تناسب موضوع بحث با فهم مخاطب
2- تناسب حد بحث با ظرفيت مخاطب: مسئله سخن گفتن در خور فهم شنوندگان آنقدر حائز اهميت است كه تمام پيامبران الهي در راه تبليغ دين خدا مأموريت يافتند اين وظيفه اساس را همواره رعايت نمايند.
رسول اكرم (ص) فرموده اند:
«ما پيامبران مأموريت داريم كه با مردم به قدر عقلشان سخن بگوئيم»
2)حد شناسي:
الف) ضرورت حد شناسي
ب) ابعاد حد شناسي
1- حد شناسي به لحاظ علمي:
اولين مسأله در اين بحث آن است كه سخنران بايد به اندازه معلومات خود سخن بگويد كه خود اين مسأله ابعاد مي دارد:
الف) به لحاظ خود معلومات (چه مي خواهد بگويد)
ب) به لحاظ سير بحث (چگونه مي خواهد بگويد)
ج) به لحاظ منبع بحث (از كجا مي خواهد بگويد)

2- حدشناسي به لحاظ اجتماعي:
الف) از نظر تقوي
ب) از نظر وزن اجتماعي
ج) از نظر واكنشي سخن

3- حد شناسي به لحاظ جسمي و رواني:
حالات جسمي و روحي خطيب هنگام سخنراني بايد عادي و طبيعي باشد و در صورت احساس ناراحتي، گرسنگي، بي خوابي و... سخنراني نكنند. چرا كه موجب عدم تمركز فكر، ضعف حافظه و بيان سخنان ناسنجيده مي شود.
3)پاسخگوئي به شبهات:
الف) ضرورت پرهيز از پرداختي به شبهات
ب) چگونگي پرداختن به شبهه
ج) نمونه اي از روش درست پرداخت به شبهه

بخش سوم: ويژگي هاي سخنراني خوب
1)مقدمه سخن:
الف) از نظر لزوم و عدم لزوم:
1-الف) ضروري
2- الف) غير ضروري ولي مقيد
3- الف) غير ضروري و مضر
4- الف) غير ضروري و زايد

ب) رعايت كيفيت
ج) رعايت كميت
مقدمه فرع است و ذي المقدمه، اول بنابراين سخنران نبايد قسمت اعظم وقت مجلسي را به مقدمة اختصاص دهد به طوري كه شنوندگان گمان كنند كه وي، ذي المقدمه را بي ارزش تلقي نموده يا آن را از ياد برده است.
2)ساماندهي سخن (زاويه انحراف)
الف) چگونگي شروع بحث
ب) مشخص كردن سير بحث و استخراج پيام
ج) پرهيز از تناقض گوئي
3) فصاحت:
الف) اهميت فصاحت
ب) مؤلفه هاي فصاحت
1- ب) استفاده از لغات فصيح
2- ب) تركيب زيباي عبارات
3- ب) اندازه گيري سرعت كلام
4- ب) اندازه گيري صدا

ج) عوامل ضد فصاحت:
1-ج) به كار بردن كلمات زشت
2-ج) وقفه در كلام
3-ج) لكنت زبان: از جمله عوارضي است كه منافات با فصاحت متكلم است، لكنت زبان است. اين امر، عوامل متصدي مي تواند داشته باشد كه به برخي از آنها اشاره مي شود:
- اضطراب نفس
- سخن گفتن بر خلاف عقيده
- سخنراني در محضر بزرگان

3)بلاغت
الف) بلاغت و ابعاد آن
الف- 1- كميت كلام: برخي از عوامل پرحرفي را مي توان در موارد ذيل خلاصه كرد:
-اصرار بر بيان همه دانسته ها
-خروج از موضوع بحث
-پرداختن به موضوعات بي فايده
الف – 2- رعايت تناسب مجلس
الف- 3- شناخت زمان و اقتضائات آن:
-زمان طبيعي
-زمان تاريخي
-زمان اجتماعي:
- توجه به پيشرفتهاي علمي و صنعتي
- توجه به علوم جديد
- توجه به جو سياسي
الف- 4- قدرشناسي و ثناگوئي
الف- 5- احترام به شخصيت شنوندگان
- به نرمي سخن گفتن
- نگاه همه حضار
- كيفيت نقد اجتماعي
5) رعايت هماهنگي:
الف) ضرورت هماهنگي حركات و لحن سخن با محتواي سخنوري
ب) رعايت هماهنگي در سيره معصومين
ج) مضرات عدم رعايت هماهنگي
6) محتواي كلام
- روشهاي القاي مطلب
1- سخنان حكيمانه و منطق استدلال
2- موعظه نيكو
3- جدل پسنديده
7) فهماندن سخن
- راهكارهايي براي تفهيم سخن
1- رواني كلام و استفاده از جملات كوتاه
2- استفاده از مقايسه
3- استاده از تشبيه و تمثيل
به كارگيري اين روش در پاسخ به بسياري از پرسش ها و شبهات افراد نيز مي تواند مؤثر باشد. ؟؟؟ در مقابل سؤال «چرا نماز به عربي خوانده شود؟»
و براي تفهيم مفهوم شعائر ديني، مي توان از تمثيل نماز به سرود ملي يك كشور استفاده كرد كه علي رغم وجود زبان ها و گويش هاي مختلف در يك كشور، سرود ملي به زبان رسمي خوانده مي شود.
خاتمه: وظيفه شنوندگان:
1-حسن استماع
2-جديت در استماع
3-انگيزه استماع مطالب علمي و...